Sun, 12 / 2017 1:30 am | admin

Đề bài: Phân Tích Những Nét Độc Đáo Trong Nghệ Thuật Biểu Hiện Của Đoạn Trích Đất Nước Tác Giả Nguyễn Khoa Điểm.

Bài Làm

Mỗi loại nhạc có một công chúng riêng, bởi chất nhạc ấy khiến lòng người khó quên. Thì vẻ đẹp của những giá trị nghệ thuật của một tác phẩm cũng giống như vị ngọt mang chất riêng của tác phẩm khiến người đọc còn lưu lại mãi trên đầu lưỡi. Chính chất riêng của giá trị nghệ thuật độc đáo trong Đất nước của Nguyễn Khoa Điểm là một minh chứng cho giá trị ấy:

>> XEM THÊM: phân tích tư tưởng đất nước của nhân dân

Đất nước có trong nhận thức, tình cảm của mỗi người như một điều hiển nhiên nhưng đâu phải nhà thơ nào viết về đất nước cũng đưa người đọc, dẫn dắt họ vào một thế giới khám phá câu chuyện Đất Nước theo cách này: “ Khi ta lớn lên dất nước đã có rồi”. Đó chính là cách mà tác giả đưa người đọc đi trên hành trình tìm nguồn cội của Đất nước, cảm nhận đất nước có từ xa xưa:

Điểm xuất phát ấy không phải một điều gì vĩ đại, kỳ vĩ mà thân thuộc đến bất ngờ. Hành trình của sự trưởng thành của một đời người. Từ trong những câu chuyện cổ tích Ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể. Sao gần gũi thân thuộc và mật thiết đến thế. Có ai không từng là một đứa trẻ? Có ai lớn lên trọn vẹn mà không biết đến lời ru của mẹ, câu chuyện cổ tích của bà bên chiếc chõng tre trước hiền nhà?… Đó là Đất Nước.

Loading...

Đất nước bắt đầu với những phong tục rất đẹp của dân tộc khi nền văn minh sông Hồng mới hình thành “miếng trầu bà ăn”, “ tóc mẹ thì búi sau đầu”. Đi từ hình ảnh “ miếng trầu” dĩ nhiên không phải một sự sắp đặt ngẫu nhiên mà đó là ý đồ nghệ thuật thông minh nhưng hết sức tinh tế. Miếng trầu là hình ảnh tượng trưng cho phong tục tập quán đẹp của của người Việt _ đó là miếng trầu của lòng hiếu khách “ Miếng trầu là đầu câu chuyện”, miếng trầu tình duyên thắm đượm” Miếng trầu nên dâu nhà người”, miếng trầu của của tình vợ chồng thuỷ chung son sắc hay miếng trầu của tình anh em…trong Sự tích trầu cau.

Rồi đến cả hình ảnh “búi tóc” không chỉ là phong tục tập quán của người Việt mà còn là một quan niệm về thẩm mỹ của người Việt xưa. Tất cả đâu phải sự ngẫu nhiên hay may mắn trong mỗi ý thơ?

Đất nước “lớn lên” từ những ngày đầu đánh giặc giữ nước của chàng trai Phù Đổng thuở xưa “ Đất nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre đánh giặc” Đất nước bắt nguồn từ những vần ca dao tình nghĩa, từ lới sống ân nghĩa thủy chung của dân tộc ta “ cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn”à Lấy ý từ: Tay bưng đĩa muối chấm gừng/ Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau/ Muối ba năm muối đương còn mặn/ Gừng chín tháng gừng hãy còn cay/ Đôi ta nghĩa nặng tình dày/ Dù ba vạn sáu ngàn ngày cũng nỏ xa

Với những chất liệu lấy từ văn học dân gian, văn hóa dân tộc, từ nhũng sự vật nhỏ bé, quen thuộc trong đời sống, Nguyễn Khoa Điềm đã cảm nhận Đất nước có cội nguồn từ xa xưa, có trong chiều sâu của nền văn hóa dân tộc, trong bề dày của văn học dân gian và ngay trong những sự vật gần gũi với mỗi người, mỗi gia đình. Đất nước trong cảm nhận của nhà thơ thật gần gũi, dung dị, đời thường. Qua đoạn thơ, tác giả bày tỏ niềm tự hào về một đất nước có một nền văn hóa lâu đời mang những nét đặc thù riêng.

Định nghĩa về Đất Nước nếu có giải ấn tượng có lẽ giải ấy dành cho cách định nghĩa của Nguyễn Khao Điểm. Đất nước với cách định nghĩa trong không gian cụ thể, gần gũi, gắn bó với kỷ niệm, với tình yêu của mỗi người:

“Đất là nơi anh đến trường” Đó là không gian quen thuộc gắn liền với thời thơ ấu của mỗi người. Và “Nước là nơi em tắm à” Đó lại là một không gian nhỏ bé, gần gũi trong đời sống, phải chăng còn gợi liên tưởng những giếng làng, những ao hồ, sông nước của làng quê VN. Hay “Đất nước là nơi ta hò hẹn…là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm”. Không gian gần gũi gắn liền với kỉ niệm tình yêu đôi lứa. Câu thơ mang hơi thở dân gian, gợi nhớ bài ca dao Khăn thương nhớ ai…

nghe thuat bieu hien cua doan trich dat nuoc
Phân Tích Nghệ Thuật Biểu Hiện Của Đoạn Trích Đất Nước

Tầm kích của không gian linh hoạt lúc mở rộng, lúc thu hẹp đầy ấn tượng. Trong không gian mênh mông, bao la gắn liền với đời sống của một dân tộc lại là những không gian quen thuộc mà thiêng liêng, lớn lao:

Lãnh thổ của một quốc gia: Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”/ Nước là nơi “con cá như ông móng nước biển khơi”. Mượn lời bài dân ca Bình Trị Thiên nhà thơ cảm nhận về đất nước với niềm tự hào vô hạn về một quốc gia có chủ quyền. Ý thơ gợi nhớ bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên trong văn học nước nhà “ Sông núi nước Nam” của Lý Thường kiệt. Đó là niềm kiêu hãnh, sự tự hào của mảnh đất nơi con người lớn lên, trưởng thành nhìn thấy sự thay đổi, thấy vẻ đẹp của đất nước mà tự hào vì mình là một phần của nơi ấy.

Đến với một không gian sinh tồn của cộng đồng dân tộc “ Đất nước là nơi dân mình đoàn tụ”. Đất nước là thời gian lịch sử “ đằng đẵng” của quá khứ, hiện tại và tương lai. Và hơn cả thế đó là nơi phát sinh, phát triển của một cộng đồng dân tộc từ thuở sơ khai “ Đất là nơi Chim về/ Nước là nơi Rồng ở/ Lạc Long Quân và Âu Cơ/Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng” một thứ chất liệu đặc biệt đến phi thường từ những huyền thoại của văn học dân gian. Không phải thấn thánh hoá, cũng chẳng khoa trương khuếch đại đó đơn giản là Đất Nước như tiếng gọi vốn đã khí chất.

Bề dày lịch sử dân tộc trong quá khứ của “Những ai đã khuất/Những ai bây giờ…Dặn dò con cháu chuyện mai sau”. Bởi không gì khác Đất nước này còn mang tính chất kế tục và vĩnh hằng. Nhà thơ còn nhắn nhủ “ Hằng năm ăn đâu…..cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ” thơ không chỉ là lời nhắn nhủ mà còn là “cầu nối” cho đoạn thơ sau.

Không khó để một lần nữa thấy được việc tác gảiLấy chất liệu từ văn học dân gian ( ca dao, dân ca, huyền thoại…) trong mỗi từ ngữ. Rồi các cách tách rời hai thành tố ĐẤT/NƯỚC sau đó kết hợp lại để khẳng định đất nước rất bình dị, gần gũi với mọi người nhưng đồng thời cũng rất thiêng liêng, cao quý,toàn vẹn.

Đặc biệt sẽ là một thiếu xót nếu trong đoạn thơ định nghĩa về Đất nước không nói đến đặc điểm nghệ thuật độc đáo: Chất trữ tình- chính luận, hiện đại với thể thơ tự do. Đây không chỉ là bài thơ duy nhất có điều này trong thơ Nguyễn Khoa Điểm nhưng phải đến Đất nước tư tưởng nghệ thuật ấy hiện lên đậm đặc, rõ nét nhất.

“Trong anh …..làm nên Đất nước muôn đời”

Tiếp nối của định nghĩa, tác gỉa đưa chúng ta đến những mỗi quan hệ nơi mà có trong anh và em, trong bản thân của mỗi con người “ Trong anh và em…hài hòa nồng thắm/ Khi chúng ta…vẹn tròn to lớn”. Đó chắc chắn là thứ quan hệ “dây mơ, dễ má” khó dứt nhất. Đất nươc được cụ thể hóa bằng những hình ảnh thơ gợi cảm, là lời kêu gọi tinh thần đoàn kết dân tộc, là lời nhắc nhở về ý thức trách nhiệm của mỗi người đối với Đất nước. Bợi sự khó tách rời với đất nước nên trạch nhiệm ấy gắn với mọi đứa con của mảnh đất ấy.

Đất nước là máu xương của mỗi người “Em ơi em Đất nước là máu xương của mình”à cách cảm, cách nghĩ mới mẻ của những nhà thơ thời kháng chiến: Đứng bên này sông sao nhớ tiếc/ Sao xót xa như rụng bàn tay ( Hoàng Cầm). Hay “Tình yêu Tổ quốc là đỉnh núi bờ sông/Đến lúc tột cùng là dòng huyết chảy” xuất hiện trọng thơ của Xuân Diệu. Và cả hồn thơ Điên được Cách mạng soi đường có ngày cũng viết đến cả những vấn thơ tươi sáng, rực  rỡ  nhưng gắn bó của nhà thơ Chế Lan Viên ” Tổ quốc như máu thịt…

Mỗi người đề có trách nhiệm đối với Đất nước” Phải biết gắn bó và san sẻ/Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở…”à Cách sử dụng từ ngữ gợi trách nhiệm cụ thể của mọi người đối với đất nước – xây dựng, bảo vệ đất nước, khi cần thiết phải biết hi sinh vì Tổ quốc.

Bằng cách sử dụng điệp ngữ “phải biết” biến thành một lời nhắn nhủ và cũng là lời tự nhủ da diết, thúc giục. Bằng giọng thơ nhắn nhủ, tâm tình, tha thiết kết hợp với ngôn ngữ bình dị, gần gũi như một lời trò chuyện. Nhưng chất trữ tình-chính luận vẫn nét độc đáo xuyên suốt mạch thơ của Đất Nước

Nhà thơ khẳng định “ Đất nước này là đất nước của nhân dân” tư tưởng này là điểm quy tụ mọi cách nhìn về Đất nước, một tư tưởng mang đầy tính thời đại. Đất nước này là đất nước của nhân dân – tư tưởng cốt lõi, cũng là đỉnh điểm của cảm xúc trữ tình của chương Đất nước. Đất nước này là đất nước của nhân dân vì:

Đất nước này hình thành bởi bàn tay, khối óc của họ. Tác giả kể những tên núi, tên sông, địa danh: núi Vọng Phu, hòn Trống Mái, Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm… Đâu phải nó tự dưng được “chỉ mặt, đặt tên”. Tất cả đều xuất phát từ cuộc đời, từ số phận của nhân dân, từ lao động của họ. Những cảnh quan thiên nhiên kì thú gắn liền với cuộc sống của nhân dân, nó chỉ trở thành thắng cảnh khi đã gắn liền với con người, được tiếp nhận, cảm thụ qua tâm hồn nhân dân và qua lịch sử của dân tộc.

Nhà thơ có phát hiện mới mẻ, những danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử trở nên thiêng liêng khi nó gắn với phẩm chất, tâm hồn, số phận của nhân dân: Gót ngựa Thánh Gióng đi qua….Chín mươi chín con voi…Những con rồng…Con cóc, con gà…Người học trò nghèo…..núi Bút, non Nghiêng”. Đoạn thơ quy nạp hàng loạt những hiện tượng cụ thể để đưa đến một khái quát sâu sắc :” Và ở đâu trên khắp…..hóa núi sông ta”. Nhân dân đã hóa thân để làm nên Đất Nước. Nhân dân là người làm nên lịch sử của đất nước, là người gìn giữ, bảo vệ đất nước, là người truyền lại cho các thế hệ đời sau truyền thống văn hóa của dân tộc:

Nhìn vào “bốn nghìn năm Đất Nước”, Nguyễn Khoa Điềm không ca ngợi những anh hùng hữu danh, không điểm lại các triều đại hưng thịnh mà nhấn mạnh đến những con người “giản dị và bình tâm. Không ai nhớ mặt đặt tên. Nhưng họ đã làm ra Đất Nước”. Không ai khác, chính nhân dân đã gìn giữ và truyền lại cho các thế hệ mai sau mọi giá trị văn hóa vật chất và tinh thần của Đất Nước: hạt lúa (nghề trồng lúa nước), ngọn lửa “ Truyền lửa cho mỗi nhà….con cúi”, tiếng nói “ Truyền giọng điệu…tập nói”, bản sắc văn hóa các vùng miền “ Gánh theo tên xã tên làng…”. Và nhân dân cũng là người:“Có ngoại xâm thì chống ngoại xâm. Có nội thù thì vùng lên đánh bại” để tạo dựng chủ quyền, xây dựng và bảo vệ Đất Nước để các thế hệ mai sau kế thừa và tiếp tục dựng xây, phát triển.

Khi khẳng định “ Đất Nước là của nhân dân” nhà thơ ca ngợi, tự hào về những phẩm chất của dân tộc: Tác giả đã trở về với ngọn nguồn phong phú, đẹp đẽ của văn hóa, văn học dân gian mà tiêu biểu là ca dao “ Đất nước của ca dao thần thoại”. Ca dao chính là diện mạo tinh thần, là nơi lưu giữ đời sống tâm hồn tình cảm của nhân dân qua bao thế hệ. – Nguyễn Khoa Điềm đã chọn ra từ kho tàng thơ ca dân gian ba nét đẹp tiêu biểu nhất của tâm hồn Việt, của bản sắc văn hóa Đất Nước:

Say đắm trong tình yêu” Dạy anh biết yêu em từ thuở trong nôi”à Yêu em từ thuở trong nôi/Em nằm em hóc anh ngồi anh ru.(ca dao). Quý trọng tình nghĩa “Biết quý công cầm vàng những ngày lặn lội”. Cầm vàng mà lội qua sông/ Vàng rơi không tiếc tiếc công cầm vàng ( ca dao). Kiên trì, bền bỉ trong đấu tranh” Biết trồng tre… dài lâu”à Thù này ắt hẳn còn lâu/ Trồng tre thành gậy gặp đâu đáng què. (ca dao)

Nguyễn Khoa điểm liên tục vận dụng sáng tạo ca dao, dân ca nhưng điều đó không có nghĩa là lặp lại. Bởi “nghệ thuật là sự không trùng lặp” Vận dụng một cách nhuần nhuyễn những yếu tố ca dao dân ca tác giả không lặp lại nguyên văn mà chỉ sử dụng ý và hình ảnh của câu ca dao. Được xem là sự đóng góp, phát triển những giá trị dân tộc.

Đến với Đất Nước của nhà thơ Nguyễn Khoa Điểm nét độc đáo trong giá trị nghệ thuật của ông ta mới hiểu được hết vẻ đẹp mang màu sắc nội dung của Đất nước có được nhờ góp một phần công không nhỏ của vẻ đẹp nghệ thuật ấn tượng, sáng tạo.

>> XEM THÊM: So sánh hai bài đất nước

>> XEM THÊM: Cảm Nhận Mới Mẻ Về Đất Nước

Spread the love
Loading...
Bài viết cùng chuyên mục