Fri, 03 / 2018 4:25 pm | thuylinh

Đề bài: Em hãy phân tích bài thơ Cảnh khuya của tác giả Hồ Chí Minh (Bài phân tích văn của bạn Nguyễn Kim Nhài)

BÀI LÀM

Năm 1947, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của chúng ta đang diễn ra đầy thử thách và bi thương, vị cha già của dân tộc Việt Nam tại chiến khu Việt Bắc vẫn gửi gắm tình yêu với dân tộc và sự lạc quan của mình vào những lời thơ. Một sáng tác vào thời điểm trên thể hiện những suy tư của Bác cùng tình yêu với thiên nhiên chính là tác phẩm Cảnh khuya.

“Tiếng suối trong như tiếng hát xa

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa

Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ

Loading...

Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”.

Trong bối cảnh cuộc chiến đầy khổ đau và thiếu thốn, tâm hồn của người thi sỹ vẫn không vì vậy mà cằn cỗi đau thương, thay vào đó tác giả vẫn thể hiện cái nhìn đầy tình cảm và một niềm lạc quan vào câu thơ “Tiếng suối trong như tiếng hát xa”. Một phép so sánh sự vật và con người rõ ràng ai cũng có thể cảm nhận được. Tuy vậy điều đặc biệt ở đây là tác giả đã so sánh tiếng chảy của dòng suối với tiếng hát của con người vọng lại.

Thông thường tiếng suối được miêu tả bằng những từ láy “róc rách”, “rì rào”, “êm ái”,… chỉ có thi nhân Nguyễn Trãi mới từng lạ hóa tiếng suối với câu thơ “Côn Sơn suối chảy rì rầm. Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai” với việc ví von tiếng suối ngân vang như tiếng đàn. Ở đây, cũng kỳ lạ không kém, lần đầu tiên trong thơ ca Việt Nam, tiếng suối lại được cảm nhận bằng tính từ “trong”. Đó phải chăng là tiếng suối chảy hay là hình ảnh dòng nước mát của con suối này? Tiếng suối ở đây không trong vắt, trong xanh mà đặc biệt hơn nữa nó lại trong như “tiếng hát xa”. Đặt trong bối cảnh cần lao giữa núi rừng heo hút, tiếng hát xa của một chàng tiều phu, của cô thôn nữ nào đó như càng trở nên trong trẻo vang vọng hơn bao giờ hết.

Sau khi để người đọc tĩnh lặng cảm nhận những dòng chảy thanh thuần của con suối, tác giả quay trở lên với cảnh vật bên trên “Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa”. Đến đây thì người đọc có thể tưởng tượng về một bức tranh sơn mặc phong thủy hữu tình, dưới chân là con suối trong vắt êm đềm và bên đôi bờ là cây cỏ được soi rọi bởi ánh trăng sáng. Điệp từ “lồng” được đặt trong một câu thơ thất ngôn vừa khiến cho câu thơ đọc lên đầy thi vị, đầy âm hưởng lại khiến cho cảnh vật như trở lên bập bùng, kỳ ảo khi trăng thì xen vào tán lá còn bóng thì chập chùng giữa những bông hoa.

Ánh trăng hẳn phải sáng lắm, tròn lắm thì rọi vào cảnh vật mới trở nên sống động như vậy, khiến người đọc cảm tưởng như có những chiếc lá cây nhẹ rung, những bông hoa như được thắp sáng. Thi nhân Lý Bạch của Trung Quốc cũng từng viết “Sàng tiền minh nguyệt quang. Nghi thị địa thượng sương” (Tĩnh dạ tư) ý muốn nói ánh trăng chiếu rọi vào đầu giường khiến cho mặt đất như phủ một lớp sương mỏng. Quả thật, ánh trăng luôn là nguồn cảm hứng gợi lên bao nỗi niềm, làm tô điểm cho cảnh vật thêm phần muôn hình vạn trạng.

phan tich bai tho canh khuya
Phân Tích Bài Thơ Cảnh Khuya Của Tác Giả Hồ Chí Minh

Chỉ bằng hai câu thơ ngắn ngủi nhưng lại như họa ra một bức tranh phong cảnh thanh bình có ánh sáng, có âm nhạc, có cả lời ca và điệu nhảy múa của những chiếc bóng lồng vào hoa. Người đọc nhìn vào hai câu thơ này chỉ thấy những tình cảm cùng sự tĩnh lặng của một thi nhân như đang hòa mình vào thiên nhiên, đang say đắm với những vần thơ, đang mê mải trong tác phẩm của mình. Thế nhưng ở câu thơ sau Người viết “Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ” vẫn là cảnh nhưng cảnh ở đây giống như một góc quay chậm đang từ từ chuyển hướng sang người chiến sỹ ngồi đó. Con người ngồi thầm lặng trong cảnh khuya như vậy hẳn đang ưu tư, suy nghĩ chuyện gì?

Bút pháp cảnh họa nên người làm cho con người ở trong đêm khuya thanh vắng càng trở nên cô độc, trăn trở hơn. Ấy là bởi vì “Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”. Đến lúc này những tâm tư tình cảm của nhà thơ đã được bộc lộ. Nỗi lo lắng về cuộc chiến của quân và dân ta, về nền độc lập tự do của dân tộc. Nỗi lo lắng của một vị cha già đau cho nỗi đau của dân tộc. Nỗi lo lắng của người cách mạng đã đau đáu đến nỗi nó bùng phát vào trong thơ. Bởi vì lo mà không ngủ được, bởi vì suy nghĩ mà không ngủ được. Bài thơ để họa cảnh hay để nhà thơ gửi gắm nỗi niềm, để tâm tư gửi vào trong đó đây?

Chỉ với 4 câu thơ, một bức tranh cảnh rừng Việt Bắc buổi đêm và tâm tình của người chiến sỹ đã phần nào được gợi mở. Đọc thơ, người đọc như cảm thấy được đến gần với tâm tình của Bác hơn, cũng hiểu hơn phần nào về những đêm rừng trong chiến khu Việt Bắc năm ấy. Nếu chỉ nhìn qua, người đọc sẽ nhận thấy 2 câu thơ đầu dùng để tả cảnh, 2 câu thơ sau lại đặc tả người. Ấy thế nhưng cả cảnh cả người thật ra lại đều thấp thoáng trong mỗi hình ảnh. Cảnh vật và con người như đan xen vào nhau, cảnh làm nổi bật nên những ưu phiền, tĩnh lặng của người ngồi đó và người như làm cho cảnh khuya sống động đầy cảm xúc hơn.

Bài thơ sử dụng bút pháp so sánh người – cảnh, cảnh – cảnh khiến cho cảnh vật và thiên nhiên như giao hòa, hòa hợp lại làm một. Có vẻ như trong đêm khuya thanh vắng ấy, con người và cảnh vật bỗng chốc trở thành những người bạn tâm giao nơi trao gửi cả nỗi lòng. Thêm vào đó thủ pháp ẩn dụ, tả cảnh ngụ tình vừa làm cho lời thơ thêm chất chứa, sâu lắng, vừa như giãy bày được nỗi niềm của một con người hết lòng vì nước vì dân, một người cha già dấy yêu của dân tộc.

Thơ của Bác lúc nào cũng vậy, có lúc chỉ là những lời thơ “Ngày dài ngâm ngợi cho khuây” thế nhưng từng câu từng chữ như cả một sóng lòng của người cách mạng gửi vào. Những tác phẩm ấy đối với kho tàng thơ Việt Nam, thật đáng quý và trân trọng biết bao.

>> XEM THÊM: Phân Tích Bài Thơ Lai Tân

>> XEM THÊM: Cảm Nghĩ Về Bài Thơ Rằm Tháng Giêng

Spread the love
Loading...
Bài viết cùng chuyên mục